Προγράμματα και διδακτική πράξη : ο σώζων εαυτόν σωθήτω ή μια νέα παιδαγωγική της αντίστασης ;

Μεγάλη αναστάτωση και κινητικότητα παρατηρείται τις τελευταίες ημέρες στα σχολεία όλης της επικράτειας. Μικρά πηγαδάκια στους διαδρόμους και τις γωνίες, μικροί και μεγάλοι εκβιασμοί πίσω από κλειστές πόρτες, συμψηφισμοί και ταλαντεύσεις, καυγάδες στις συνεδριάσεις των συλλόγων διδασκόντων. Το θέμα : λήγει η προθεσμία για την υποβολή εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Μέσα σε όλη αυτή την αναταραχή, η έννοια project αποκτά νέο περιεχόμενο και σημασία.

Ας ξεκινήσουμε όμως από δυο βασικές παραδοχές μήπως μπορέσουμε να συννενοηθούμε :

Παραδοχή πρώτη : το δημόσιο σχολείο υπάρχει και λειτουργεί για να ικανοποιεί τις (παιδαγωγικές και άλλες) ανάγκες των μαθητών του.

Παραδοχή δεύτερη : Τι είναι τελικά αυτό το project ; Ας δούμε. Project (σχέδιο εργασίας) : «αποτελεί έναν τρόπο ομαδικής διδασκαλίας όπου το περιεχόμενό της σχεδιάζεται, διαμορφώνεται και υλοποιείται με τη συνεργασία όλων» (Frey). Ή, όπως ορίζεται από νεότερους, ένα πλέγμα διδακτικών διαδικασιών που έχουν ως αφόρμηση βιωματικές καταστάσεις. Είναι δηλαδή ανάγκες, προβλήματα και απορίες του παιδιού, που πηγάζουν από την καθημερινή ζωή καθώς και από τις εμπειρίες και τις ανησυχίες που του δημιουργούνται μέσα στον κοινωνικό περίγυρο όπου ζει και ενσωματώνεται.

(Ας μας επιτραπεί εδώ και ένα σχόλιο : ο παιδαγωγικός προοδευτισμός, δεν περιορίζεται σε "διδακτικές τεχνικές", σε μια τεχνολογία καλύτερης μάθησης. Ιστορικά η μέθοδος project εντάσσονταν σε μια συνολική κοινωνική προοπτική και συγκεκριμένα σε ένα φιλελεύθερο προοδευτισμό - σήμερα ποια είναι επομένως η κοινωνική προοπτική; Ψιλά γράμματα ; Δεν νομίζουμε. Από εμάς δεν περνούν απαρατήρητες οι λανθασμένες προσλήψεις και χρήσεις όρων της προοδευτικής εκπαίδευσης (π.χ. μαθητοκεντρισμός, μέθοδος project, κοινωνική αποτελεσματικότητα, προγράμματα Νέου σχολείου κ.ά.) που χρησιμοποιούνται κατ' ευφημισμόν από ποικίλους φορείς «καινοτομίας», αλλά και από θεωρητικούς, εκπαιδευτικούς, συμβούλους κλπ. για να δικαιολογήσουν τις συντηρητικού προσανατολισμού παρεμβάσεις/θέσεις τους  στο χώρο της εκπαίδευσης. Όπως δεν περνά απαρατήρητη η μετατόπιση της κυρίαρχης παιδαγωγικής από την ψευδεπίγραφη επίκληση του project στα διδακτικά σενάρια.)

Πλευρές της ιστορίας της μεθόδου project

ΤΟΥ Γ. ΓΡΟΛΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια, μετά τις πρωτοβουλίες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για την πιλοτική εφαρμογή της ευέλικτης ζώνης και του ολοήμερου σχολείου, η μέθοδοςproject ξεπέρασε τα όρια της περιβαλλοντικής αγωγής όπου κυρίως εφαρμοζόταν στην Ελλάδα. Τοποθετείται, πλέον, στο κέντρο της ρητορικής κρατικών εγχειρημάτων που επαγγέλλονται την ανανέωση των διδακτικών πρακτικών και τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης[1].

Η εισαγωγή της μεθόδου project δίνει δυνατότητες για μια ουσιαστική συζήτηση σχετικά με το παρόν και το μέλλον του ελληνικού σχολείου. Συμβάλλει σε αλλαγές του; Ποιες είναι αυτές οι αλλαγές και σε ποιες γενικότερες κοινωνικοπολιτικές στρατηγικές εντάσσονται; Υπάρχει μόνο μία προσέγγιση της μεθόδου και, αν όχι, ποιες προσεγγίσεις της αντιστοιχούν σε ποιες στρατηγικές;

Στο κείμενο που ακολουθεί δεν δίνεται απάντηση σε κάποιο από τα προηγούμενα ερωτήματα. Στόχος της συγγραφής του είναι να αποτελέσει μια συμβολή στη συγκρότηση προϋποθέσεων της πληρέστερης συζήτησής τους, η οποία είναι αναγκαίο να στηρίζεται σε συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση πλευρών της ιστορίας της μεθόδου project.

Συγκεκριμένα, μελετά ζητήματα που αφορούν την προέλευση της μεθόδου, την καθιέρωσή της στην Παιδαγωγική με το περίφημο άρθρο του Kilpatrick The Project Method (1918) και μια ενδιαφέρουσα συζήτηση στο Teachers College του Columbia University of New York τρία χρόνια αργότερα. Με αυτόν τον τρόπο συγκροτεί προϋποθέσεις για την κατανόηση της ιστορίας της μεθόδου project, η οποία είναι χρήσιμη για την προσέγγιση των προοπτικών της εφαρμογής της στην παρούσα συγκυρία.

Δύο διαφορετικές προσεγγίσεις για τη μέθοδο project

“H μέθοδος project στην πράξη Διαθεματική προσέγγιση” της Ελένη Ταρατόρη

1. 1.        Εισαγωγή

Η μέθοδος project έχει καθιερωθεί στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση κυρίως με τη θέσπιση του θεσμού του πιλοτικού «Ολοήμερου Σχολείου» (1999) (Χατζηδήμου, Ταρατόρη, 2001), χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πολλοί εκπαιδευτικοί δεν εφάρμοζαν και προηγουμένως τη μέθοδο στα μαθήματά τους, έχοντας γνώση της μεθόδου μέσα από διαδικασίες αυτομόρφωσης. Στην πορεία του χρόνου υλοποιήθηκαν επιμορφωτικά προγράμματα και σεμινάρια σε εκπαιδευτικούς της πράξης και των δύο σχολικών βαθμίδων, ενώ παράλληλα η μέθοδος project εντάχθηκε και ως γνωστικό αντικείμενο σε προγράμματα σπουδών σε τμήματα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, κατά κύριο λόγο σε Παιδαγωγικά Τμήματα.

Αξίζει να επισημανθεί πως παράλληλα έχει βελτιωθεί και η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στη θεατρική παιδεία, αφού στις Επιστήμες της Αγωγής προσφέρονται  σπουδές θεατρικής παιδείας από εκλεγμένα μέλη ΔΕΠ με σχετικό γνωστικό αντικείμενο (θεατρική παιδεία) και επιμορφωτικές δράσεις που απευθύνονται στους υπηρετούντες εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, οι οποίοι δεν είχαν ειδικές γνώσεις στο συγκεκριμένο γνωστικό πεδίο (Γραμματάς & Μουδατσάκις, 2008).

Βασικό στοιχείο που χαρακτηρίζει τη μέθοδο project είναι ότι πρόκειται για μία διαδικασία μάθησης ανοικτή και συλλογική,η οποία προσαρμόζεται ανάλογα με την κατάσταση που επικρατεί στον χώρο εφαρμογής της και το ενδιαφέρον που εκδηλώνουν οι συμμετέχοντες.

1. 2.        Η μέθοδος project, τα μοντέλα και τα βήματα εφαρμογής της

Ο όρος «project» προέρχεται από το λατινικό ρήμα projicere, που έχει την έννοια του «σχεδιάζω, σκέφτομαι να κάνω κάτι». Τον όρο «project» χρησιμοποίησε πρώτος ο Richards, για να δώσει νόημα στη χειρωνακτική εργασία.

Ο J. Dewey (1859-1952) φιλόσοφος και παιδαγωγός, ειδικός σε θέματα εκπαίδευσης και καθηγητής στο Σικάγο, γνωρίζοντας πολύ καλά τη θεωρία του πραγματισμού, προσπάθησε να εφαρμόσει τη φιλοσοφική του σκέψη στην εκπαιδευτική πράξη, ώστε η απόκτηση γνώσεων από τους μαθητές να είναι αποτέλεσμα προβληματισμού και διερεύνησης των προσωπικών βιωμάτων και εμπειριών τους, καθώς υποστήριζε ότι κάθε γνήσια μορφή εκπαίδευσης γεννιέται μέσα από την εμπειρία (Dewey, 1938, Κουσκούκη, 2008). Τη σκυτάλη στην προώθηση του συνδυασμού της φιλοσοφικής σκέψης με την εκπαιδευτική πράξη παρέλαβε ο Kilpatrick, ο οποίος εισηγήθηκε τη μέθοδο project το 1918 στην εργασία του με τίτλο «The project method». Ο Kilpatrick θεωρεί το project ως μια προγραμματισμένη και πολυσύνθετη δραστηριότητα που πραγματοποιείται από το υποκείμενο σε συγκεκριμένο περιβάλλον, η επιτυχία της οποίας έγκειται στην επίτευξη του στόχου που έχει τεθεί από αυτόν που ενεργεί, χρησιμοποιώντας ως μέσο ενέργειες και διαθέσιμα όργανα – εργαλεία (Jaimeson, 2008).

Σήμερα η μέθοδος αυτή ονομάζεται εναλλακτικά και «σχέδιο εργασίας» ή «μέθοδος σχεδίου» και ανήκει στις βιωματικές μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης.

Προκειμένου να εφαρμοστεί η μέθοδος project, τα υποκείμενα που συμμετέχουν πρέπει να καθορίσουν τη χρονική διάρκεια, καθώς και το περιεχόμενο του project (Ταρατόρη-Τσαλκατίδου, 2007). Έχουν, λοιπόν, τη δυνατότητα να επιλέξουν ανάμεσα στα ακόλουθα μοντέλα: