Στρεβλώσεις και προοπτική των τμημάτων ειδικής αγωγής (μια εναλλακτική προσέγγιση)

Των Παπασακελλαρίου Ηλία, Τσιτσιμπή Γιώργο

1.     Ιστορική αναδρομή

           Στις αρχές της δεκαετίας του '90 οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες[1] οδήγησαν την πολιτεία, στην υιοθέτηση της  πολιτικής της ένταξης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, στο κοινωνικό, επαγγελματικό και εκπαιδευτικό πεδίο. Στο  πλαίσιο αυτό υπήρξε σημαντική αύξηση του αριθμού των τμημάτων ένταξης, ενίσχυση των μονάδων ειδικής αγωγής αλλά και  ο σχεδιασμός  νέων υποστηρικτικών δομών όπως τα ΚΔΑΥ[2]. Οι ανάγκες για εκπαιδευτικό προσωπικό αυξήθηκαν, ενώ ταυτόχρονα υπήρξε προβληματισμός για την καλύτερη εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού που θα στελέχωνε τις παλιές και νέες δομές της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης.

          Το 1993 πάρθηκε μια κρίσιμη – λανθασμένη κατά την άποψή μας - πολιτική απόφαση που αφορούσε την ίδρυση ξεχωριστού Παιδαγωγικού Τμήματος Ειδικής Αγωγής (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) στο Βόλο[3].  Η ίδρυση ιδιαίτερου Παιδαγωγικού Τμήματος (ΠΤΕΑ) από το οποίο θα αποφοιτούσαν αποκλειστικά εκπαιδευτικοί ειδικής αγωγής, ήταν από μόνη της μια κίνηση που στην πράξη ακύρωνε την ουσία της πολιτικής της ένταξης και της συνεκπαίδευσης (Παπασακελλαρίου, 2007, Λαμπροπούλου & Παντελιάδου, 2000, σ.164).

     Από την πρώτη μέρα υπήρξαν φωνές που τόνιζαν την αντίφαση που περιείχε η συγκεκριμένη απόφαση. Δηλαδή την εποχή της συνεκπαίδευσης, η πολιτεία να χωρίζει τους εκπαιδευτικούς σε δυο μεγάλες κατηγορίες. Στους εκπαιδευτικούς των συνηθισμένων σχολικών μονάδων (απόφοιτοι των Παιδαγωγικών Τμημάτων) και στους εκπαιδευτικούς της ειδικής εκπαίδευσης (απόφοιτοι του Παιδαγωγικού  Τμήματος Ειδικής αγωγής). Τη στιγμή που στόχος ήταν η ένταξη των μαθητών με ε.ε.α., το υπουργείο Παιδείας προχωρούσε στην από -  ένταξη των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής, αυτών δηλαδή που καλούνταν να φέρουν σε πέρας τη συγκεκριμένη πολιτική. Για το ίδιο θέμα ο συνάδελφος Παπασπύρου σημείωνε: «υπογραμμίζεται η αντίφαση ότι ενώ προωθείται η ένταξη των μαθητών με Μ.Δ. στο τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα, ταυτόχρονα απο–εντάσσουμε την ειδική αγωγή από την γενική παιδαγωγική και την περιθωριοποιούμε επενδύοντάς την με τα ιμάτια μιας επίπλαστης ακαδημαϊκής αυτοδυναμίας» (Παπασπύρου, 2003, σ. 7).

Η διαφοροποίηση αυτή μάλιστα προχωρούσε και στις εργασιακές σχέσεις καθώς ήταν η πρώτη φορά που απόφοιτοι Παιδαγωγικού Τμήματος δεν είχαν το δικαίωμα να εργαστούν στην γενική εκπαίδευση, παρά μονάχα σε δομές της ειδικής αγωγής. Μέχρι τότε οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούσαν στην ειδική αγωγή έπρεπε να έχουν διδάξει τουλάχιστον πέντε χρόνια σε συνηθισμένες τάξεις, να έχουν μετεκπαιδευτεί στο ΜΔΔΕ τμήμα ειδικής αγωγής, - στο οποίο είχαν εισαχθεί με εξετάσεις - ενώ διατηρούσαν πάντα το δικαίωμα να επιστρέψουν στις δομές της γενικής αγωγής[4].

Τα σύκα – σύκα και η σκάφη – σκάφη για τις αξιολογικές διαδικασίες, του Γιώργου Τσιτσιμπή

Είναι αλήθεια πως εδώ και κάμποσους μήνες ο αναβρασμός στα σχολεία ήταν κάτι παραπάνω από εμφανής. Το κλίμα ήταν βαρύ και ανθυγιεινό. Οι σχέσεις τεταμένες. Η ατμόσφαιρα ηλεκτρισμένη. Η καχυποψία έντονη. Οι καλημέρες άκεφες. Και, ω! του θαύματος, έφτασε μια αναστολή, ούτε καν κατάργηση των νόμων της περιβόητης «αξιολόγησης», για να ανακουφίσει, έστω και προσωρινά, τις ψυχές των συναδέλφων.

Είναι κοινά αποδεκτό πως πληγωθήκαμε απ’ αυτή την υπόθεση. Συγχρόνως θα πρέπει να ομολογήσουμε πως οι διαδικασίες της κατηγοριοποίησης – βαθμολόγησης σχολείων και εκπαιδευτικών, δεν ανεστάλησαν από μόνες τους. Είναι αποτέλεσμα του αγώνα του κλάδου, που όλο αυτό το διάστημα δεν έσκυψε το κεφάλι. Οφείλουμε να το λέμε δυνατά, να το φωνάζουμε, πως τίποτε δεν πάει χαμένο. Αν μέναμε στην μοιρολατρία ορισμένων (ό,τι είναι να γίνει, θα γίνει, εμείς τι να κάνουμε;) ή στην ηττοπάθεια (είμαστε χαμένοι, αυτοί έχουν το μαχαίρι και το πεπόνι) ή στην αρνητική «αλληλεγγύη» (αφού και ο τάδε το έκανε, εγώ τι να κάνω;), τώρα δεν θα υπήρχε τίποτα να ανασταλεί. Ας μην ξεχνάμε σε πόσες παρατάσεις τους υποχρέωσε ο ΑΓΩΝΑΣ μας.

Βέβαια δεν μπορούμε να αγνοούμε ότι κάποιοι έτρεξαν να συμμετάσχουν στην όλη διαδικασία, παρά την αντίθετη θέση του κλάδου και ολόκληρου του δημόσιου τομέα. Έτρεξαν να αξιολογηθούν παρότι είχε εξαγγελθεί απεργία – αποχή. Ξέρουμε καλά όλοι ότι πολλά στελέχη διοίκησης, σχολικοί σύμβουλοι, διευθυντές, όχι μόνο έσπασαν την απεργία, αλλά μερικοί απ’ αυτούς πίεζαν να βάλουν στην «αξιολόγηση» και στην «αυτοαξιολόγηση» τους υφισταμένους τους που αντιστέκονταν. Μερικοί απ’ αυτούς τους καλόπιαναν με πονηριά και ιδιοτέλεια, άλλοι διέχεαν το φόβο εσκεμμένα και άλλοι απειλούσαν. Συμπεριφέρθηκαν τελείως αντισυναδελφικά, διαταράσσοντας ακόμα και την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου και το εκπαιδευτικό κλίμα.

"Πικρές αλήθειες και άδικες παραβλέψεις για την κατηγοριοποίηση-βαθμολόγηση σχολείων και εκπαιδευτικών" του Γιώργου Ηλ. Τσιτσιμπή

Οι οπτικές ενός προβλήματος, καθορίζουν και τις δρομολογούμενες λύσεις. Έτσι, οι νεοσυντηρητικές εκπαιδευτικές πολιτικές των τελευταίων δεκαετιών, δίνουν έμφαση στα αποτελέσματα, υποβαθμίζοντας τις παραμέτρους που οδηγούν σ’ αυτά. Εστιάζουν στις δεξιότητες για την αγορά εργασίας εις βάρος του ουμανιστικού πνεύματος. Προκρίνουν την περικοπή δαπανών για τη δημόσια εκπαίδευση υπέρ της προώθησης – πριμοδότησης της ιδιωτικής. Συκοφαντούν στοχευμένα το δημόσιο σχολείο και τους λειτουργούς του, για να αμβλύνουν τις αντιστάσεις και να κυριαρχήσει ο φόβος, στοχεύοντας στην κατηγοριοποίηση και την χειραγώγησή τους. 

Συνδετικός κρίκος σ’ όλα αυτά (κι όχι μόνο) είναι η οπτική της ιεραρχικής αξιολόγησης (από τα πάνω προς τα κάτω), με κατευθυντήριες γραμμές τις επιλογές του Ο.Ο.Σ.Α και των διαφόρων επιχειρήσεων (είναι πολλά τα κέρδη για αυτές, ιδιαίτερα στον τομέα της αξιολόγησης εκπαιδευτικών και θεσμών). Κάνει εντύπωση δε, ότι ενώ γνωρίζουμε για έρευνες, σπάνια μαθαίνουμε τα συμπεράσματά τους και τις αντισταθμιστικές πρακτικές που απορρέουν απ’ αυτές. Συνήθως, απλά βιώνουμε την αδιατάρακτη συνέχεια της πολιτικής τους. Ο χώρος της εκπαίδευσης είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα και η ειδική αγωγή ακόμα πιο ξεχωριστό.

Έχοντας υπόψη μας την συγκεκριμένη οπτική, είναι κρίμα που μια ολόκληρη κοινωνία, αντί να δει την ουσία της όλης υπόθεσης, μένει υποκριτικά στα επιφανειακά. Ίσως και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, δεν έχουν καταφέρει να κοινωνήσουν στους γύρω τους το ύπουλο κατασκεύασμα.

Δυσφήμιση εννοιών

Εύηχες λέξεις και έννοιες, όπως «αξιολόγηση», «αυτοαξιολόγηση», «ικανός», «βελτίωση»…και τόσες άλλες, ταλαιπωρούνται και ταλαιπωρούν, χωρίς να έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Η επί χρήμασι επιμόρφωση, καλά κρατεί.

                                               του  Γιώργου Ηλ. Τσιτσιμπή

Τα τελευταία χρόνια, μια ιδιαίτερη βιομηχανία, κατακλύζει το χώρο της εκπαίδευσης. Δεν είναι άλλη από τα πάσης φύσεως σεμινάρια, αμφιβόλου ποιότητας αλλά όχι ευκαταφρόνητου κόστους, τα οποία διαφημίζονται ξεδιάντροπα, πολλές φορές και μέσα από το σχολικό δίκτυο.

Δυστυχώς, άνθρωποι της γνώσης και της εκπαίδευσης, συνήθως πανεπιστημιακοί αλλά και άλλοι «αυξημένων προσόντων» όπως λέμε, εκμεταλλεύονται, στην κυριολεξία, τα αδιέξοδα των σημερινών νέων και όχι μόνο.

Είναι γνωστό πως «ο πνιγμένος από τα μαλλιά του πιάνεται». Ο καθένας μας προσπαθεί να αυξήσει τις πιθανότητες εύρεσης εργασίας ή να εδραιώσει τη θέση του. Σ’ αυτό το ευαίσθητο σημείο πατάνε αρκετοί για να πουλήσουν, σε καλή τιμή, ελπίδα στον απεγνωσμένο.

Τα σεμινάρια

Έτσι, έχουν εμφανιστεί σεμινάρια ειδικής αγωγής, σεμινάρια δυσλεξίας, σεμινάρια διοίκησης, σεμινάρια bullying, σεμινάρια αυτοαξιολόγησης, σεμινάρια, σεμινάρια…

Οι φορείς αυτών των σεμιναρίων, επίσης αρκετοί, κατά κύριο λόγο πανεπιστήμια και επιστημονικές ενώσεις. Ιδιαίτερα, με θέματα ειδικής αγωγής, το καλύτερο και μεγαλύτερο εμπόριο μακράν των άλλων, έχουν καταπιαστεί σχεδόν όλα τα παιδαγωγικά τμήματα. Η μόνη εξαίρεση, απ’ όσο γνωρίζουμε και βέβαια προς τιμή τους, είναι το παιδαγωγικό της Πάτρας, που με ανακοίνωσή του τα καταγγέλλει και αντιπροτείνει το αυτονόητο· δωρεάν επιμόρφωση από τα πανεπιστήμια, με ευθύνη του Υπουργείου. Αυτή δε η Ένωση Ελλήνων Φυσικών, εντυπωσιάζει με το εύρος της θεματολογίας της. Από φυσική μέχρι ειδική αγωγή και βάλε!!! «Όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω».

Η μόνη δωρεάν επιμόρφωση και μόνο για εν ενεργεία εκπαιδευτικούς που γίνεται αυτή την περίοδο, είναι το β΄επίπεδο στους Η/Υ. Όλα τα άλλα είναι σεμινάρια επί χρήμασι,  διάρκειας κάποιων  ωρών, ως τα γνωστά 400αρια της ειδικής αγωγής, με την ελπίδα ότι θα επανέλθει η μοριοδότησή τους ως πρόκριμα για διορισμό ή έστω ως ένα καλό πλασάρισμα στα πλαίσια της αξιολόγησης. Ακόμα και η ΑΔΕΔΥ και η ΓΕΣΕΕ έχουν τα δικά τους μοριοδοτούμενα σεμινάρια. Αλλά αυτό ας το δούνε όσοι με την ψήφο τους στηρίζουν τα προνόμια των συνδικαλιστών. Ας μην παραπονιούνται μετά για άνισες ευκαιρίες.

Κατηγοριοποίηση – βαθμολόγηση σχολείων και εκπαιδευτικών στην αποικία μας

Του Γιώργου Ηλ.Τσιτσιμπή

Πλησιάζει η στιγμή που ο καθένας, υπεύθυνα και συνειδητά, θα πρέπει να πάρει θέση. Να επιλέξει όχθη. Είναι ζήτημα τιμής να ξέρουμε ποιοι είναι με ποιους. Οφείλει ο καθένας μας, μελετώντας τουλάχιστον τους νόμους (γιατί υπάρχει και σχετική βιβλιογραφία επί του θέματος) να γνωρίζει για ποιο πράγμα μιλάμε. Η ομάδα των «αδιάβαστων», είτε υποστηρικτών είτε επικριτών, σχετικά με την κατηγοριοποίηση – βαθμολόγηση σχολείων και εκπαιδευτικών, «αυτοαξιολόγηση» και «αξιολόγηση» τη λένε μερικοί, δεν δικαιούται δικαιολογιών. Ήρθε η ώρα. Σε αυτό τον αγώνα δεν μπορούν να υπάρξουν «επιτήδεια ουδέτεροι». Κάθε μέλος της Δ.Ο.Ε. είτε δάσκαλος, είτε διευθυντής, είτε σχολικός σύμβουλος, πρέπει με παρρησία να πάρει θέση. Όταν ήρθε η διαθεματικότητα και η Ευέλικτη Ζώνη, σιωπήσαμε (πλην εξαιρέσεων βέβαια). Το ίδιο συνέβη έπειτα με το ΕΑΕΠ και τα νέα βιβλία. Με τη σιωπή μας γίναμε συνένοχοι και η εκπαίδευση της αμάθειας διαφημίστηκε φανταχτερή με τους βαρύγδουπους τίτλους του Νέου Σχολείου. Τώρα δικαιούμαστε να μείνουμε σιωπηλοί στην επιχείρηση ξεθεμελιώματος του ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ με το πρόσχημα της αξιολόγησης;

Η ευθύνη των επιτελικών

Η μεγάλη ευθύνη πέφτει στην ομάδα των επιτελικών, που κατέχουν θέσεις στην πυραμίδα της διοίκησης, λειτουργώντας, δυστυχώς, μόνο με την δημοσιοϋπαλληλική τους ταυτότητα. Διεκπεραιώνουν τις ως άνωθεν εντολές προς τα κάτω, ξεχνώντας επιλεκτικά την επιστημονική τους ιδιότητα, που τους επιβάλλει κριτική ματιά στα ισοπεδωτικά προτάγματα των εφήμερων κυβερνώντων. Ξεχνούν ότι τα πρόσωπα νοηματοδοτούν τους θεσμούς κι όχι το αντίθετο. Ξεχνούν ίσως, ότι στο παρελθόν υπήρξαν φωτισμένοι δάσκαλοι, οι οποίοι μνημονεύονται στην ιστορία της εκπαίδευσης, που δεν δίστασαν να διαφωνήσουν και να συγκρουστούν ανοιχτά, όταν λόγοι συνείδησης και επιστημονικής δεοντολογίας το επέβαλαν. Όμως σήμερα, είναι πολλοί αυτοί που συνειδητά ταυτίζονται με ένα σωρό ανεπαρκείς, που κατέλαβαν θέσεις με ποσοστώσεις, με ψεύτικα «χαρτιά», με ανύπαρκτες γλωσσομάθειες, με ελάχιστη διδακτική εμπειρία, με ημέτερη κομματική εύνοια … Και όμως όλοι αυτοί βαυκαλίζονται να λέγονται δάσκαλοι και συνάδελφοι. Να δέχονται να παίξουν το ρόλο του επικριτή και τιμωρού, πιστοί στα κελεύσματα της εξουσίας, έτοιμοι να αποκαθάρουν την εκπαίδευση από τους ανεπαρκείς. Δεν θα πρέπει να κατοχυρώσουν πρώτα οι ίδιοι αυτούς τους τίτλους τιμής του «δασκάλου» και του «συναδέλφου»; Ήρθε η ώρα να το αποδείξουν.