Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 28 Μαρτίου 2016

Χρίστος Τσολάκης, ο "δάσκαλος της καρδιάς"


Εκείνον που μας έμαθε να μην υποτιμούμε τα απλά πράγματα, γιατί σε αυτά βρίσκεται η σοφία, τον Χρίστο Τσολάκη, τίμησε το Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 80 χρόνια λειτουργίας του ΠΠΣΠΘ.

Μικρά & ανέκδοτα σπαράγματα της σκέψης του ... (Από συνάντηση που είχα μαζί του μια μέρα του 2002):

Για το παιδί

Το κεφάλι του παιδιού δεν είναι δοχείο να το γεμίσουμε, είναι σπίρτο και φωτιά για να το ανάψουμε!

Καλός δάσκαλος και δασκάλα

Κάποτε πίστευα πως καλός δάσκαλος είναι αυτός που τα λέει καλά, που ξέρει να γοητεύει με την ακρίβεια και τη σαφήνεια του λόγου και της σκέψης του. Η αλήθεια είναι πως παρασύρθηκα και εγώ από τη σαγήνη αυτής της άποψης.

Και είμαι μεγάλος πια για να αλλάξω …! Εσύ που είσαι νεότερος (sic) ίσως να έχεις την ευκαιρία να αλλάξεις και, ...να βοηθήσεις και τους άλλους να αλλάξουν. Να λοιπόν, τι συνειδητοποίησα με τα χρόνια: πως καλός δάσκαλος και δασκάλα ... είναι αυτός και αυτή ... που προετοιμάζουν μεθοδικά το σκηνικό της διδασκαλίας ... και ... μετά... αποτραβιούνται!

Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2015

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Δ. Νατσιός)



Γράφει ὁ Δημ. Νατσιός
Δάσκαλος-Κιλκίς

«Ἡ θητεία μου στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα ὑπῆρξε ἡ σπουδαιότερη πνευματική μου ἄσκηση. Στὴν γλῶσσα αὐτὴ ὑπάρχει ἡ πληρέστερη ἀντιστοιχία, μεταξὺ λέξεων καὶ ἐννοιολογικοῦ περιεχομένου»
 [Βέρνερ Χάισεμπεργκ, Γερμανὸς φιλόσοφος, γιὰ τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ γλώσσα]

Δὲν τὸ κρύβω καὶ δὲν τὸ γράφω πρὸς καύχηση -ἓν οἶδα ὅτι οὐδέν εἰμι- ὅτι ἐδῶ καὶ πολλὰ χρόνια, διδάσκω ἀρχαῖα ἑλληνικά. Ὅταν παίρνω Ε´ καὶ ϛ´ δημοτικοῦ, ἀφιερώνω μία ὥρα τοῦ ἑβδομαδιαίου προγράμματος στὴν διδασκαλία της, κατὰ τὸν Κικέρωνα, «γλώσσας τῶν θεῶν».
. Ἡ ὥρα, τὴν ὁποία «κλέβω» ἀπὸ τὸ πρόγραμμα εἶναι τῆς «Εὐέλικτης Ζώνης». Ἂς μὴν ρωτήσει κάποιος τί εἶναι αὐτὴ ἡ «Εὐέλικτη Ζώνη», γιατί καὶ ὁ ἴδιος ἀκόμη δὲν κατάλαβα. Αὐτὸ ποὺ ξέρω εἶναι ὅτι στὸ πρόγραμμα, ποὺ δίνω στοὺς μαθητές μου, σβήνω τὴν «Εὐέλικτη Ζώνη» καὶ γράφω ἀρχαῖα ἑλληνικά. Τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἐξαιρετικά, οἱ μικροὶ μαθητὲς μὲ κατάνυξη, θὰ ἔλεγα, καὶ μὲ καμάρι «τριγυρίζουν ὅπως ἡ μέλισσα γύρω ἀπὸ ἕνα ἄγριο λουλούδι» (Βρεττάκος), τὴν πάντερπνη γλῶσσα μας καὶ χαίρονται τοὺς χυμοὺς καὶ τὰ ἀρώματά της.

Τρίτη 8 Ιουλίου 2014

Γλωσσικός Ιμπεριαλισμός



Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια μεγάλη σε έκταση επίθεση εναντίον της ελληνικής γλώσσας η οποία έχει πολλαπλούς στόχους. Επειδή πολλοί επιχειρούν να ντύσουν αυτή την ενέργεια με τον μανδύα της «εξέλιξης της γλώσσας», πρέπει, πριν απ’ όλα, να τονιστεί η διαφορά ανάμεσα στην εξέλιξη και την κακοποίηση.

Κάθε ζωντανή γλώσσα δεν είναι στατική. Εξελίσσεται ανάλογα με την εξέλιξη και τις ανάγκες μιας κοινωνίας με την προσθήκη νέων λέξεων και όρων και την εγκατάληψη άλλων σαν ξεπερασμένων. Είναι πολύ φυσικό γεγονός πως οι σημερινοί Έλληνες δεν μιλούν την γλώσσα που μιλιόταν πριν 100, 50, ακόμα και πριν 10-15 χρόνια. Κι αυτό επειδή τα πράγματα στην κοινωνία έχουν αλλάξει πολύ από τότε. Για παράδειγμα: Αν μπορούσαμε να επικοινωνήσουμε με κάποιον που ζούσε την εποχή του Τρικούπη, σίγουρα θα μας κοιτούσε με απορία αν τον καλούσαμε να «πάμε σε μια ψησταριά» καθώς η μόνη οικεία σ’ αυτόν έννοια ήταν το «οινομαγειρείο». Κι, αντίστροφα, οι περισσότεροι από μας δεν θα ξέραμε πού να πάμε αν εκείνος μας καλούσε να συναντηθούμε στο «Μπύθουλα», δηλαδή στη σημερινή περιοχή του Κολωνού όπου εκείνη την εποχή λίμναζαν στάσιμα νερά παρακείμενου ξεροπόταμου. Η αποξήρανση του ξεροπόταμου άλλαξε και την ονομασία της περιοχής και έκανε αυτή την έκφραση νεκρή και άγνωστη σε μας τους νεότερους.

Τρίτη 6 Μαΐου 2014

Δημήτρης Νατσιός, Παιδεία Λεξικά για παιδιά ή …κλαυσιγελώτων

 «Κούφιοι και οκνοί καταφρονούν 
τη θεία τραχιά σου γλώσσα 
των Ευρωπαίων περίγελα 
και των αρχαίων παλιάτσοι» 
Κ. Παλαμάς 
 
sxoleio-paidiaΘα μπορούσαν, όσα ακολουθούν, να συνιστούν ευθυμογράφημα, αλλά θα το ονομάσω κείμενο «κλαυσιγελώτων», δανειζόμενος την λέξη από την αρχαία γραμματεία. Στα νέα σχολικά βιβλία, που κυκλοφορήθηκαν το 2006, περιλαμβάνονται και δύο Λεξικά για τους μαθητές. Ένα για τις τρεις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, το οποίο, επιγράφεται «Εικονογραφημένο Λεξικό Α’, Β’, Γ’ Δημοτικού- Το Πρώτο μου Λεξικό» και το δεύτερο «Ορθογραφικό-Ερμηνευτικό» για τις τρεις υπόλοιπες τάξεις του σχολείου. (Περιορίζομαι στο πρώτο, για τις τρεις πρώτες τάξεις). Θα περίμενε κανείς, εφ’ όσον απευθύνεται σε μικρούς μαθητές, που το «φύλλωμα των λέξεων» του Ελληνικού Λόγου, τους είναι σχεδόν άγνωστο και κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον ερμηνευτικό πλούτο της Γλώσσας μας και στις ποικίλες αποχρώσεις της -τους «ιριδισμούς της νεοελληνικής» όπως γράφει ο Γ. Καλλιόρης στο εξαίρετο βιβλίο του «Παρεμβάσεις ΙΙ, Γλωσσικά»- είναι, λοιπόν, αυτονόητο ότι οι συγγραφείς του θα επιδείκνυαν και την ανάλογη προσοχή. Θα «χτένιζαν» κυριολεκτικά το «λημματολόγιο του Λεξικού», ώστε να αποφευχθούν λάθη. Λάθη κυρίως ερμηνευτικά. Για του λόγου το αληθές ξεκινώ την… περιήγηση. 
Στην σελίδα 358, στο λήμμα «ποτάμι» διαβάζουμε τα εξής, μεταξύ άλλων: «Το νερό του ποταμού κυλάει συνέχεια. Την αρχή του ποταμού την λέμε κοίτη…». Κοίτη είναι η κοιλότητα, όπου ρέουν τα νερά. Η αρχή λέγεται πηγή. 
Στην σελίδα 337 γράφουν για το «περιστέρι». «Το περιστέρι είναι ένα άσπρο πουλί που ζει στις πόλεις». Υπάρχουν και διαφορετικού χρώματος περιστέρια ούτε βεβαίως τα διακρίνει πνεύμα αστυφιλίας. Εκτός από τα περιστέρια της πλατείας Συντάγματος, υπάρχουν πολλά, τα οποία «ζουν και βασιλεύουν» στα χωριά μας και αναπνέουν λεύτερο, καθαρό αέρα. 
Στην σελίδα 316 λεξικογραφείται το «παλτό». (Θα έπρεπε εδώ να δοθεί και το ελληνόλεκτο αντίστοιχο «πανωφόρι»). Διαβάζω: «Το φοράμε το χειμώνα πάνω από τα ρούχα μας για να ζεσταινόμαστε από το κρύο». Από το κρύο δεν ζεσταίνεσαι, αλλά προστατεύεσαι. Αυτά τα ελληνικά θυμίζουν τα «σπασμένα» ελληνικά του Σημίτη, όταν έλεγε «βελτιώνουμε τα λάθη μας» ή του ΓΑΠ, όταν μιλούσε για την φορολογία των πισινών και όχι των πισίνων ή το περίφημο «μηδέν στο πηλίκιο».
Στην σελίδα 343 για τον «πίνακα» γράφουν: «Ο πίνακας είναι φτιαγμένος από μαύρο ξύλο ή άσπρο πλαστικό και κρέμεται στον τοίχο της τάξης μας». Άρα τα θρανία είναι από πράσινο ξύλο, τα βιβλία από λευκό, τα έπιπλα από καφέ. Αναβιώνει μέσω των ορισμών και η… ξυλοσοφία, η «μωρά σοφία», όπως την ερμηνεύουν τα καλά, παλιά λεξικά. 

Κυριακή 15 Σεπτεμβρίου 2013

Η μνημονιακή πολιτική στη γλώσσα της κ. Ρεπούση

Του ΔΗΜΗΤΡΗ Α. ΣΕΒΑΣΤΑΚΗ*



ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 14-9-2013



«Οι λογαριασμοί μετά τη λήξη τους μπορούν να εξοφλούνται στα ταμεία της ΔΕΗ...», «Ρίχνουμε τα ζυμαρικά στο αλατισμένο νερό που βράζει. Αφήνουμε να βράσει 6-8 λεπτά ανακατεύοντας κάθε τόσο». Μια από τις λιτές εντολές στο οπισθόφυλλο του λογαριασμού της ΔΕΗ ή οι οδηγίες σε πακέτο με μακαρόνια. Λειτουργική γλώσσα, που καταλαβαίνεις αμέσως τι εννοεί.

Μπορεί κανείς να θεωρεί ότι αυτή η γλώσσα είναι η πραγματική, η εμπορικά ανταποδοτική, η εγκεκριμένη από το ρεαλισμό. Οι μεταφορές, οι ελιγμοί και οι ήχοι της ποίησης, της λογοτεχνίας, του αρχαίου δράματος, ανήκουν στο βαθύ χώρο της περιττολογίας, είναι ένας πλεονασμός που η κρίση οφείλει να εγχειρήσει.

Η κρίση παραγγέλνει το δικό της στοχασμό, συστήνει το δικό της πολιτισμικό μνημόνιο. Σαν αυτό που εκφράζει με την εγωλατρία της η κ. Ρεπούση, σερφάροντας στο λαϊκιστικό κύμα ενός τελειωμένου και επαρχιώτικου γλωσσικού λειτουργισμού. «Τα Αρχαία Ελληνικά είναι νεκρή γλώσσα». Η γλώσσα του λογαριασμού της ΔΕΗ, οι οδηγίες χρήσης του μίξερ, τα καθοδηγητικά σκίτσα του ΙΚΕΑ, είναι η γλώσσα που επιταχύνει τα πράγματα ακριβολογώντας και συντομεύοντας. Ναι, πρέπει να διευκολύνουμε τη ζωή των ανθρώπων σε μια συντριπτική κυριολεξία, χωρίς μεταφορές , παρομοιώσεις, αλληγορίες. Είναι σίγουρο.

Τα Αρχαία Ελληνικά δεν μαθαίνονται, τουλάχιστον στο συνήθη βίο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, δημιουργούν όμως μια γλωσσική ώση, που καθοδηγεί και σχηματίζει την έννοια, ξανασχεδιάζει το φθόγγο, το αίσθημα. Γιατί γλώσσα είναι αυτή η έκτη αίσθηση που σε ειδοποιεί για το ψέμα, την εκφραστική αστοχία, την ακυρολεξία που κρύβει ανεντιμότητα και όχι απλώς αδεξιότητα. Γλώσσα είναι η ταλάντωση πάνω στο θέμα, αλλά είναι και η επίμονη διιστορική ρίζα, που χαράσσεται στην ευαισθησία αιώνων και βουνών και βλεμμάτων και ήχων.