Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΕΙΛΕΙΘΥΙΑΣ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ… ΑΓΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ…

Αναρτήθηκε από τον/την ΟΜΑΔΑ ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ στο Ιουνίου 4, 2013

Έρευνα και
Φωτογραφική Επιμέλεια : ΟΜΑΔΑ ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ

ΝΑΟΣ ΕΙΛΕΙΘΥΙΑΣ – ΝΑΟΣ  ΑΓΙΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ – ΝΑΟΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΓΟΡΓΟΕΠΗΚΟΟΥ

Το παρεκκλήσιο του Αγίου Ελευθερίου βρίσκεται στη πλατεία
Μητροπόλεως, στη νότια πλευρά του Καθεδρικού Ναού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου
(η γνωστή Μητρόπολη των Αθηνών – διάρκεια αποπερατώσεως 1842 έως 1862.

Ο ναός πιθανολογείται ότι έχει κτισθεί πάνω στα ερείπια ενός
αρχαίου ναού, που ήταν αφιερωμένος στη Θεά του τοκετού Ειλειθυία.

 Η Ειλείθυια είναι από
τις αρχαιότερες θεότητες που γνωρίζουμε με το όνομά τους , αναφέρεται στις
πινακίδες της Γραμμικής Β΄. Στα ιστορικά χρόνια τη συναντούμε πολλές φορές κι
ας μην αξιώθηκε ποτέ να «ανεβεί» στον Όλυμπο και να συμπεριληφθεί στο ελληνικό
Δωδεκάθεο. Οι μύθοι του αρχαίου κόσμου τη θέλουν κόρη του Δία και της Ήρας. Και
ο Παυσανίας λέει πως γεννήθηκε στην Κρήτη, στο σπήλαιο της Αμνισού. Ας μην
ξεχνάμε πως στα ιερά σπήλαια της Κρήτης γεννήθηκαν κι άλλοι θεοί, ακόμη κι ο
ίδιος ο Δίας, κι ο Ζαγρέας που ταυτίστηκε με τον Διόνυσο.

Ύψιστη τιμή ήταν για την Ήρα να γεννήσει μια τέτοια θεότητα.
Άλλοι μύθοι, βέβαια, τη θέλουν να είχε γεννηθεί πριν από το Δία. Ειπώθηκε πως
όταν γεννήθηκε ο Δίας στο ιερό σπήλαιο της Κρήτης η Ειλείθυια ήταν εκεί. Και οι
εικονογραφικές μαρτυρίες τη θέλουν να είναι παρούσα στη γέννηση της Αθηνάς από
το κεφάλι του Δία.

Ανάγλυφο της θεότητας (Ειλειθυίας) Στην είσοδο του ναού

Ο ναός λοιπόν είναι ένα κομψό κτίσμα, που σώζεται στην ΄΄αρχική΄΄ του μορφή
και χρονολογείται μάλλον στα τέλη του 11ου ή 12ου αιώνα. Ο αρχιτεκτονικός του
τύπος είναι από τους πιο χαρακτηριστικούς της μεσοβυζαντινής αρχιτεκτονικής,
ημισύνθετος τετρακίονος σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο αθηναϊκού τύπου, μάλιστα
ο συγκεκριμένος θεωρείται ο τελειότερος του είδους. Πρότυπο του αρχιτεκτονικού
τύπου του εν λόγω ναού θεωρείται ο ναός της Παναγίας της μονής του Οσίου Λουκά.
Η ποιότητά του είναι ένδειξη της σημαντικής οικονομικής και καλλιτεχνικής ακμής
της Αθήνας του 11ου και 12ου αι.. Στην τοιχοδομία του δεν χρησιμοποιείται
σχεδόν καθόλου συνδετικό κονίαμα. Πλίνθοι δεν έχουν χρησιμοποιηθεί πουθενά και
μόνο ο τρούλος είναι οικοδομημένος με την τυπική για την εποχή
πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομία.

     Είναι μια επιτομή της Αθηναϊκής Τέχνης, από την
Αρχαϊκή εποχή μέχρι την εποχή κατασκευής του. Είναι χτισμένος εξ ολοκλήρου από
μαρμάρινα λείψανα. Ως το ύψος των παραθύρων , οι τοίχοι είναι εξ ολοκλήρου
κατασκευασμένοι με ακόσμητες μαρμάρινες πλάκες. Από εκεί και πάνω χρησιμοποιούνται
spolia(αρχιτεκτονικά λίθινα αρχαιολογικά μέρη) αρχαιοελληνικά, ρωμαϊκά,
παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά.

Οι εξωτερικές επιφάνειες λοιπόν του ναού αποτελούν μια
έκθεση συλλογής αρχαιοτήτων, ένα ανεπανάληπτο ΄΄κολάζ΄΄ 90 ετερόκλητων αναγλύφων.

Η κατασκευή του ναού σχετίζεται με τον Άγιο Μιχαήλ Χωνιάτη
(μητροπολίτη Αθηνών, 1182-1204), που αγαπούσε ιδιαίτερα το αρχαίο παρελθόν της
πόλης.